W 2012 r. zasady odliczania i naliczania VAT w związku z używaniem w działalności gospodarczej samochodów osobowych i niektórych innych pojazdów samochodowych w porównaniu z rokiem ubiegłym nie uległy zmianie. Nadal bowiem w tym zakresie obowiązują przepisy art. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. nr 247, poz. 1652 ze zm.). W tym artykule przypominamy te regulacje.

Odliczenie VAT od zakupu, dzierżawy, leasingu samochodów - zasada ogólna

W przypadku nabycia - do wykonywania czynności opodatkowanych - samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, podatnik może odliczyć VAT w wysokości 60% kwoty podatku określonej w fakturze (lub kwoty podatku należnego z tytułu WNT lub dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca), nie więcej jednak niż 6.000 zł.

Podobne ograniczenie w odliczaniu VAT występuje w sytuacji, gdy podatnik wykorzystuje samochód osobowy (pojazd samochodowy) na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu operacyjnego, itp. Wówczas bowiem - na mocy art. 3 ust. 6 ww. ustawy - kwotę podatku naliczonego stanowi 60% kwoty podatku naliczonego od czynszu (raty) lub innych płatności wynikających z zawartej umowy, udokumentowanych fakturą. Suma kwot w całym okresie użytkowania ww. samochodów i pojazdów, dotycząca jednego samochodu lub pojazdu, nie może jednak przekroczyć kwoty 6.000 zł.

Ograniczenie w odliczaniu VAT (w wysokości 60% kwoty podatku, nie więcej niż 6.000 zł) dotyczy również:

• importu samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych, z tym że w tym przypadku kwotę podatku naliczonego stanowi 60% kwoty wynikającej z dokumentu celnego, z uwzględnieniem kwot wynikających z decyzji celnych - nie więcej jednak niż 6.000 zł (art. 3 ust. 5 ww. ustawy),
  
  

• nabytych lub importowanych części składowych zużytych do wytworzenia przez podatnika samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o ograniczonym prawie do odliczenia, jeżeli te samochody i pojazdy zostały zaliczone przez tego podatnika do środków trwałych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym (art. 3 ust. 4 ww. ustawy).

Kiedy ograniczenie w odliczaniu VAT od nabycia samochodu nie ma zastosowania?

Ograniczenie w odliczaniu VAT w wysokości 60% kwoty podatku, nie więcej niż 6.000 zł, od nabycia, dzierżawy, leasingu, itp., nie dotyczy:

1) samochodów (pojazdów) wymienionych w art. 3 ust. 2 ww. ustawy, tj. m.in. pojazdów typu wielozadaniowy, van, pojazdów samochodowych, które mają otwartą część przeznaczoną do przewozu ładunków, samochodów (pojazdów) nabytych w celu odprzedaży (dotyczy przypadków, gdy przedmiotem działalności podatnika jest odprzedaż samochodów/pojazdów), itp.;

2) samochodów/pojazdów użytkowanych na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu, itp., w ramach tzw. praw nabytych.

Do pełnego odliczania VAT od nabycia (najmu, dzierżawy, itp.) samochodów wymienionych powyżej w pkt 1 konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego badania technicznego przez okręgową stację kontroli pojazdów, potwierdzonego zaświadczeniem wydanym przez tę stację oraz dowodu rejestracyjnego pojazdu, zawierającego właściwą adnotację o spełnieniu tych wymagań (dotyczy pojazdów wymienionych w art. 3 ust. 2 pkt 1-4 ww. ustawy i nie dotyczy np. samochodów nabytych w celu odprzedaży).

Natomiast, aby skorzystać z pełnego odliczenia VAT od najmu, dzierżawy samochodu/pojazdu, itp., w ramach praw nabytych, muszą być spełnione łącznie następujące warunki (art. 6 ww. ustawy):

1) w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2010 r. podatnik miał prawo do odliczania całego VAT od czynszu, rat leasingowych, itp., a w wyniku zmian przepisów od 1 stycznia 2011 r. prawo to utracił (dotyczy np. samochodów z "kratką"),

2) umowa najmu, dzierżawy, leasingu, itp., została zawarta przed 1 stycznia 2011 r. (bez uwzględniania zmian tej umowy po 1 stycznia 2011 r.) oraz została zarejestrowana we właściwym urzędzie skarbowym do 31 stycznia 2011 r.

Jak liczyć limit odliczenia VAT, gdy podatnik nie zarejestrował umowy najmu (dzierżawy, leasingu, itp.) w urzędzie skarbowym?

Jeżeli podatnik nie zarejestrował umowy najmu, dzierżawy, leasingu, itp., w urzędzie skarbowym, może odliczać VAT od czynszu/rat jedynie w ograniczonym zakresie (tj. 60% kwoty podatku wykazanej w fakturze, nie więcej niż 6.000 zł). W praktyce pojawiły się jednak wątpliwości, czy w ww. limicie (6.000 zł) należy uwzględnić również VAT od czynszu/rat odliczony przed 1 stycznia 2011 r., gdy od ww. wydatków podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT w całości (dotyczy np. leasingu samochodów z "kratką"). Kwestię tę wyjaśnił Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 16 września 2011 r., nr ILPP2/443-960/11-2/EN. W tej sprawie organ podatkowy uznał, że art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. odnosi się do sumy odliczonych kwot w całym okresie użytkowania samochodu, co oznacza, że w limicie odliczenia należy uwzględnić również VAT odliczony przed 1 stycznia 2011 r.:

"(...) nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Zainteresowanej, że do kwoty limitu odliczenia VAT nie należy wliczać kwot podatku naliczonego, do którego nabyła prawo przed 1 stycznia 2011 r. (podkreśl. red.).

(...) w sytuacji, gdy Wnioskodawczyni, korzystając z przysługującego jej do dnia 1 stycznia 2011 r. prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących raty lub inne płatności wynikające z zawartej umowy leasingowej samochodu, odliczyła już kwotę 6.000 zł, to od dnia 1 stycznia 2011 r. nie może już korzystać z ww. prawa do odliczenia. (...)"

Stanowisko to jest zgodne ze stanowiskiem prezentowanym przez naszą redakcję.

Prawo do odliczenia VAT od zakupu paliwa

Podatnik nie ma prawa do odliczania VAT od zakupu paliwa do samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony. Ograniczenie to dotyczy również pojazdów użytkowanych na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu, nawet jeżeli na podstawie przepisów przejściowych podatnik ma prawo do odliczania w całości VAT naliczonego od czynszu lub rat leasingowych.

Uwaga! Ograniczenie, o którym mowa, nie ma zastosowania jedynie do zakupu paliwa do napędu pojazdów, o których mowa w art. 3 ust. 2 ww. ustawy, czyli m.in. pojazdów typu wielozadaniowy, van, pojazdów samochodowych, które mają otwartą część przeznaczoną do przewozu ładunków, itp.

Wykorzystywanie samochodów firmowych do celów prywatnych - czy trzeba wykazywać VAT należny?

Generalnie wykorzystywanie do celów prywatnych składników majątku firmowego, przy nabyciu których przysługiwało prawo do odliczenia VAT, a także nieodpłatne świadczenie usług na cele inne niż związane z działalnością gospodarczą, jest czynnością opodatkowaną. Wynika to z art. 8 ust. 2 ustawy o VAT. Co istotne - na mocy art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. powyższej zasady nie stosuje się - do dnia 31 grudnia 2012 r. - do wykorzystywania do celów prywatnych samochodów (pojazdów), gdy przy ich nabyciu przysługiwało prawo do częściowego odliczenia VAT (tj. 60% kwoty podatku, nie więcej niż 6.000 zł, lub 50% kwoty podatku, nie więcej niż 5.000 zł - jeżeli samochód nabyto w okresie pomiędzy 1 maja 2004 r. a 21 sierpnia 2005 r.). Oznacza to, że jeżeli podatnik wykorzystuje np. do celów prywatnych służbowy samochód osobowy, przy nabyciu którego odliczył 60% kwoty podatku, nie więcej niż 6.000 zł, czynność ta nie wywołuje żadnych skutków w VAT (nie trzeba wykazywać VAT należnego od nieodpłatnego świadczenia usług).

Przypominamy, że choć powyższy przepis (art. 5 ww. ustawy) odnosi się jedynie do samochodów "nabytych", to Ministerstwo Finansów w odpowiedzi z 1 września 2011 r. na pytanie naszego Wydawnictwa wyjaśniło, że regulacje te dotyczą również samochodów (pojazdów), które firma użytkuje na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu, itp., jeżeli do czynszu/raty przysługuje ograniczone prawo do odliczenia VAT:

"(...) W przypadku wykorzystywania do celów prywatnych samochodów osobowych lub innych pojazdów samochodowych, użytkowanych w firmie na podstawie umowy najmu, dzierżawy czy leasingu operacyjnego, z prawem do odliczenia 60% kwoty podatku wykazanego na fakturze od czynszu (raty), nie więcej jednak niż 6.000 zł, do dnia 31 grudnia 2012 r. nie stosuje się art. 8 ust. 2 (ustawy o VAT - przyp. red.), zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o transporcie drogowym (...)."

Więcej na ten temat pisaliśmy w Biuletynie Informacyjnym nr 27 z 20 września 2011 r., w artykule pt. "Używanie samochodu firmowego do celów prywatnych - kiedy trzeba wykazać VAT należny? - wyjaśnienie Ministerstwa Finansów".