Jednoosobowa firma budowlana zarejestrowana w Polsce i będąca czynnym podatnikiem VAT świadczy usługi budowlane w Niemczech na rzecz osób niebędących podatnikami tamtejszego podatku od wartości dodanej. Jak i gdzie powinna zostać opodatkowana taka usługa?

Zgodnie z art. 28e ustawy o VAT, miejscem świadczenia usług związanych z nieruchomościami, w tym usług świadczonych przez rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomościami, usług zakwaterowania w hotelach lub obiektach o podobnej funkcji, takich jak ośrodki wczasowe lub miejsca przeznaczone do użytku jako kempingi, użytkowania i używania nieruchomości oraz usług przygotowywania i koordynowania prac budowlanych, takich jak usługi architektów i nadzoru budowlanego, jest miejsce położenia nieruchomości. Usługi budowlane to bez wątpienia usługi związane z nieruchomościami. W związku z tym, na mocy przytoczonego przepisu, miejscem świadczenia będzie w naszym przypadku terytorium Niemiec, i to bez względu na to, czy usługi są świadczone na rzecz podmiotów będących w Niemczech podatnikami podatku od wartości dodanej, czy na rzecz podmiotów niebędących takimi podatnikami.

Świadcząc usługi na terytorium innego niż Polska kraju Unii Europejskiej, należy zapoznać się z obowiązującymi na terytorium tego kraju unormowaniami w zakresie zasad rejestracji dla celów VAT. W Niemczech obowiązek rejestracji VAT uzależniony jest m.in. od przewidywanego czasu trwania prac budowlanych. Jeśli nie mamy obowiązku rejestracji, wówczas faktura VAT powinna zostać wystawiona w Polsce. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 2 ustawy o VAT, obowiązek wystawienia faktury dotyczy również dostawy towarów lub świadczenia usług, dokonywanych przez podatników zarejestrowanych jako podatnicy VAT czynni lub zwolnieni, jeżeli miejscem opodatkowania tych czynności jest terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju lub terytorium państwa trzeciego i dla tych czynności podatnicy ci nie są zidentyfikowani dla podatku od wartości dodanej lub - w przypadku terytorium państwa trzeciego - podatku o podobnym charakterze. Jeśli usługa jest świadczona na rzecz osoby prywatnej, to faktury można nie wystawiać, chyba że usługobiorca zgłosi takie żądanie. W wystawianej fakturze nie podaje się stawki i kwoty podatku (bo - jak wskazaliśmy - VAT w Polsce nie wystąpi) oraz kwoty należności wraz z podatkiem (zob. § 26 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie m.in. wystawiania faktur - Dz. U. nr 68, poz. 360).

WAŻNE: Pomimo że podatek VAT w Polsce nie wystąpi, to podatnik ma obowiązek prowadzić rejestr sprzedaży usług budowlanych wykonywanych poza terytorium Polski. Zgodnie z art. 109 ust. 3a ustawy o VAT, podatnicy świadczący usługi, których miejscem świadczenia nie jest terytorium kraju, są obowiązani w prowadzonej ewidencji podać nazwę usługi, wartość usługi bez podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze, uwzględniając moment powstania obowiązku podatkowego określany dla tego rodzaju usług świadczonych na terytorium kraju.

Przy usługach budowlanych i budowlano-montażowych obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30-go dnia, licząc od dnia wykonania usług (art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d) ustawy o VAT).
 

Przykład Polski czynny podatnik VAT na zlecenie osoby prywatnej z Niemiec wykonał prace murarskie na terytorium Niemiec. Umowa za te prace opiewa na 1.100 euro, płatne w ciągu 14 dni od daty wykonania usługi. Prace zostały zakończone w dniu 30 sierpnia br., a zapłata została uregulowana w dniu 13 września br. Obowiązek podatkowy powstał zatem w dniu 13 września (gdyby pieniądze nie wpłynęły - powstałby w dniu 29 września, tj. 30. dnia od daty wykonania usługi). Klient nie żądał wystawienia faktury (posiadał umowę).

WAŻNE: Świadczenie usług poza terytorium kraju wykazuje się w deklaracji VAT-7 (VAT-7K), w poz. 21.

Natomiast miejsce (kraj) rozliczenia podatku dochodowego będzie zależało od tego, czy polski przedsiębiorca założył w Niemczech tzw. zakład. W świetle umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec, plac budowy lub prace budowlane albo instalacyjne stanowią zakład tylko wtedy, jeżeli trwają one dłużej niż dwanaście miesięcy. Tym samym, jeśli przedsiębiorca na danym placu budowy realizuje prace budowlane przez okres krótszy niż rok, to podatek dochodowy rozlicza w Polsce.