Obniżenie stawek amortyzacyjnych pozwala zmniejszyć koszty uzyskania przychodów w danym roku podatkowym, co umożliwia przesunięcie tych kosztów na przyszłe lata - wydłużając tym samym okres amortyzacji środków trwałych.

Podatnicy mogą dokonywać obniżenia stawek amortyzacyjnych wynikających z Wykazu stawek amortyzacyjnych na zasadach określonych w art. 22i ust. 5 updof oraz odpowiednio art. 16i ust. 5 updop. W takim przypadku zmiany stawki dokonuje się począwszy od miesiąca, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji, bądź w kolejnych latach ich użytkowania - od pierwszego miesiąca danego roku podatkowego.

Również podwyższenia, obniżonej uprzednio stawki, można dokonać od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego.

Należy zaznaczyć, że przepisy ustaw podatkowych nie uzależniają możliwości obniżenia stawki amortyzacyjnej od rodzaju środków trwałych, czy też przyczyny jej obniżenia. Nie ma również dolnego limitu tego obniżenia.

Temat obniżania i podwyższania stawek amortyzacyjnych omówiliśmy szerzej w artykule pt.: "Zmiana stawki amortyzacyjnej - pytania i odpowiedzi" opublikowanym w Przeglądzie Podatku Dochodowego nr 24 z 2011 r.

W celu uproszczenia ewidencji podatnicy chętnie korzystają z odpisów kwartalnych lub rocznych.

Zgodnie z zasadami wynikającymi z ustaw o podatku dochodowym (art. 22h ust. 4 updof i art. 16h ust. 4 updop), podatnicy mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych:

• w równych ratach co miesiąc albo
   
• w równych ratach co kwartał, albo
   
• jednorazowo na koniec roku podatkowego.

Przy czym suma odpisów amortyzacyjnych dokonanych w pierwszym roku podatkowym, w którym składniki majątku zostały wprowadzone do ewidencji, nie może przekroczyć wartości tych odpisów przypadających za okres od wprowadzenia tych składników majątku do ewidencji do końca tego roku podatkowego.

Zasady te obowiązują przy odpisach amortyzacyjnych dokonywanych metodą liniową, a także degresywną.

Ustawodawca nie wprowadził ograniczeń co do możliwości zmiany sposobu rozliczania odpisów amortyzacyjnych w poszczególnych latach. Wobec tego nie ma przeszkód, by przedsiębiorca, o którym mowa w przykładzie, wspomniany tam samochód ciężarowy w 2012 r. amortyzował np. kwartalnie, a w 2013 r. dokonał jednorazowego odpisu w grudniu w wysokości 24.000 zł.

W tym roku nie obowiązują już przepisy o podwójnej zaliczce na podatek uiszczanej w ostatnim miesiącu roku podatkowego. Z tego powodu, podatnicy mogą chętniej wybierać dokonywanie odpisów amortyzacyjnych jednorazowo na koniec roku. Korzystanie z tej możliwości pozwala dość precyzyjnie wyliczyć pożądany w danym roku poziom kosztów z tytułu amortyzacji i na tej podstawie podjąć decyzję o skali obniżenia lub podwyższenia stawek amortyzacyjnych.

Naszym zdaniem obniżenie/podwyższenie stawki amortyzacyjnej w trakcie roku podatkowego powinno nastąpić nie później niż w momencie dokonania pierwszego w danym roku odpisu amortyzacyjnego. Ustawy o podatku dochodowym nie regulują bowiem sposobu wyrażenia woli obniżenia/podwyższenia stawki amortyzacyjnej, jedynym sposobem jej wyrażenia jest dokonanie pierwszego w roku odpisu amortyzacyjnego. W przypadku dokonywania odpisów amortyzacyjnych np. co kwartał lub na koniec roku, zmniejszenie/zwiększenie stawki nastąpi praktycznie na koniec kwartału lub koniec roku. Takie stanowisko zajął też Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy (interpretacja indywidualna z 9 sierpnia 2011 r., nr ITPB3/423-224a/11/PST).

Niestety Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 2 czerwca 2011 r., nr IPPB3/423-153/11-2/JG uznał, że o wysokości amortyzacji trzeba zdecydować już na początku roku. Stwierdził, że: "W art. 16i ust. 5 (updop - przyp. red) ustawodawca nie pozostawia (…) wątpliwości, kiedy może nastąpić obniżenie stawki z Wykazu, stwierdzając, iż zmiany stawki (w odniesieniu do środków pozostających już w ewidencji) dokonuje się począwszy od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. (…) Moment zmiany stawki został zdefiniowany jasno - jako »pierwszy miesiąc każdego następnego roku podatkowego«. Nie negując zatem możliwości zmiany okresu dokonywania odpisów amortyzacyjnych z miesięcznych na kwartalne lub roczne (zgodnie z art. 16h ust. 4 ustawy) nie można uznać, że zmiana wysokości stawki, o której mowa w art. 16i ust. 5 może zostać dokonana dopiero przed końcem okresu, w którym dokonywany jest pierwszy w roku odpis amortyzacyjny, a więc przed końcem pierwszego kwartału lub roku podatkowego. Gdyby istniała taka możliwość przepis art. 16i ust. 5 musiałby mieć brzmienie: »zmiany stawki dokonuje się przed dokonaniem pierwszego w roku podatkowym odpisu amortyzacyjnego«, co oczywiście nie ma miejsca. Sposób w jaki odzwierciedlenie decyzji Spółki, co do obniżenia stawki amortyzacyjnej w danym roku podatkowym, znajdzie wyraz w dokumentacji Spółki (czy będzie to np. podjęcie we właściwym terminie stosownej uchwały, czy np. wpis w ewidencji środków trwałych czy in.) pozostaje już poza przedmiotem interpretacji (…)".

Trudno ocenić czy w czasie ewentualnych kontroli podatkowych osoby kontrolujące będą interesowały się stawkami amortyzacyjnymi, które podatnik ma zamiar zastosować przy jednorazowym odpisie, który dopiero będzie zrealizowany, np. na koniec roku, albo czy po fakcie będą żądać dokumentu świadczącego o tym, że decyzja o zmianie stawki nastąpiła na początku roku.